ژن، خودخواه و جاودانه است

ژن، خودخواه و جاودانه است
نزدیک به 40 سال پیش ریچارد داوکینز زیست شناس انگلیسی کتابی منتشر کرد به نام « ژن خودخواه» که تاثیرش کمتر از « منشا انواع» داروین نبود. داروین حدود 170 سال پیش اعلام کرد که انواع موجودات و از جمله انسان، در طی طول زمان، بر اثر تطبیق بیشتر با طبیعت، تحول یافته اند.

ریچارد داوکینز بر یک واقعیت جزئی ترِ  تاکید کرد و گفت: « دلیل تحولِ موجودات و تبدیل شان به گونه ای که ماندگار می شود به خاطر این است که ذات ژنتیک شان خودخواه است» به نظر او، ژن که مجموعه ای از اطلاعات موروثی است تنها هدفش بقای خودش است و از بدن موجودات به عنوان یک ماشین کپی کننده استفاده می کند تا ذات جاودانه و خودخواه خود را تکرار کند.

او معتقد است زندگی و حیات چیزی جز ذره ذره اطلاعات بی نهایت ظریف و کوچک نیست. اطلاعاتی که در واحدی به نام ژن گردهم امده است. ژن ها که واحد  تجربه شده و موفقی از مقابله با طبیعت هستند مدام تحول می یابند و مدام خود را تکثیر می کنند.

کتاب « ژن خودخواه» نه تنها از پرفروش ترین کتاب های علمی جهان بعد از کتاب داروین بوده است بلکه برای اولین بار به دلیل ساده نویسی و توضیح تشبیه گونه اطلاعات بسیار پیچیده ژنتیک، زیست شناسی و تکاملی توانست موج گسترده ای از کنجکاوی های بشری در باره دانش را دامن بزند.

بعد از موفقیت کتاب، اکثر رسانه های جهان به نسل جدید از روزنامه نگاران میدان وجود دادند که برای مردم در باره دستاوردهای علمی بنویسند. اتفاقی که با گسترش دانش و سواد عمومی و بویژه گسترش استفاده از اینترنت، رشد خارق العاده ای داشته است. مقالات علمی در زمینه های پزشکی، روانشناسی و تکنولوژی در حال حاضر ازچرخواننده ترین بخش های رسانه ها و انتشارات گشته اند.

ریچارد داوکینز در بزرگداشت 30 سالگی کتاب اعلام کرد که استفاده از کلمه « خودخواه» برای تاثیر عظیم و مستقل ژن در حیات کره زمین ، انتخاب علمی خوبی نبوده است و کاش به جای آن از اسم « ژن جاودانه» برای منظوری که داشته است استفاده می کرد.

بی شک مثل هر نطریه علمی، دیدگاه های او مورد انتقاد گسترده قرار گرفته است. بیشترین انتقادها برای تاکید بر هیبت خدایگونه دادن به ژن است که لقب تنظیم کننده و خلق کننده ( کپی کننده) حیات در بین موجودات زنده را گرفته است. تاکید بیش از حد به تمامیت و کنترلی که داوکینز به ژن داده است نتیجه اش حذف تاثیرات شخص یا یک فرد است.

حذف فردیت نیز در ادامه به حذف تاثیرات اجتماعِ متشکل از افراد هم می تواند برسد. از این زاویه، خودخواهی کورِ ژن، می تواند این ادعا را دامن بزند که همکاری و تعاون که به گفته دانشمندان معاصر ، یکی از دلایل اصلی برای تداوم و تحول انواع جانوران است نادیده گرفته می شود.

مهمتر از همه اینکه پدیده فرهنگ و دانش که نتیجه زندگی اجتماعی و بده بستان غیرخودخواهانه بشر است و توانسته است سرعت تحول و تسلط بر طبیعت را برای انسان به ارمغان بیاورد. البته خود ریچارد داوکینز اصرار دارد که نتیجه اصلی خودخواهیِ اطلاعات موروثی ( ژن) که البته همواره در حال افزایش است به خودی خود انتقال دهنده دستاوردهای  جمعی یک موجود زنده و از جمله فرهنگ هم می تواند باشد.

کتاب « ژن خودخواه» در سال 1976 نوشته شده است و به گفته خود داوکینز، جمعبندی نظرات و تحقیقات چندین زیست شناس دوره خودش بوده است. جمعبندی و نظریه ای که قبل از تهیه نقشه دی ان ای و اطلاعات دقیقتر مربوط به ژن ها مطرح شده است و به نوبه خود جسارت خلاقانه ای را طلب می کرده است..

مهمترین دستاورد این کتاب، دقت و علاقه جزئی تر شهروندان جهان به داده ها و نظریات علمی است. کتاب « ژن خودخواه» مدام در حال تجدید چاپ است و فقط در زبان انگلیسی بیش از یک میلیون بار بازنشر شده است. صدها نقد علمی و هزاران مقاله پیرامون آن درج شده است و در بیش از 25 زبان اصلی دنیا نیز ترجمه هم شده است.


In retrospect: The selfish gene

http://www.nature.com/nature/journal/v529/n7587/full/529462a.html

The Unselfish Gene

https://hbr.org/2011/07/the-unselfish-gene

  نسخه پی دی اف یکی از ترجمه های ایرانی

آگاهی

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Selfish_Gene

Image Source
http://vector.childrenshospital.org/2013/10/we-have-a-1000-genome-now-what/

 

More from مرد روز

دختر بودن

اولین بار و روايت می‌کنم لحظه‌ای را که برای اولين‌بار جلوی معشوقی...
بیشتر بخوان