نجابت اخلاقی

آیا در حال حاضر کسی می‌تواند بگوید که درخواست آزادی بیشتر برای انسان‌ها که لیبرال‌ها بر طبل آن می‌کوبند برای چیست؟ آیا چنین درخواستی و اصرار و تأکید بر آن، جز خرید و مصرف بیشتر حاصلی دارد؟ به‌عبارت دیگر، گویی با وجود همهٔ پیشرفت‌ها و دستاوردهای زندگی، همچنان همان پرسش اولیه که قبل از به دست آوردن آزادی‌های (نسبی) برای ما مطرح بود، وجود دارد. ما هنوز میخواهیم بدانیم زندگی خوب و اخلاقی چیست و چگونه باید باشد؟

به نظر می‌رسد عصر روشنگری  (Age of Enlightenment)، به دلیل صرف انرژی زیاد برای به دست آوردن حقوق اساسی افراد، توانایی دیدن تصویر بزرگ‌تر را از خود سلب کرد و نتوانست مسیر اخلاقی درازمدتی برای اجتماع بشر تعیین کند. لیبرالیسم و تلاشش برای تثبیتِ «اخلاق درست» از درون تهی شد، چون توجه و تأکیدش بعد از قیام بر علیه خدای قدیمی که حقی برای «فرد» قائل نبود به ناچار در دام خدای«فردیت» افتاد؛ خدای تازه‌ای که به ناچار انسان‌ها را از تدارک زندگی اجتماعی و همگانی دور کرد.

 به همین دلیل است که در دنیای کنونی، اصرار بر اخلاق لیبرالی آن هم در دنیای آزاد به‌شکل فراگیری مورد انتقاد قرار می‌گیرد و امید به بازگشت نوعی از «نجابت اخلاقی» 1 را مد نظر قرار می‌دهد.

نجابت اخلاقی با این سئوال پیش فرض به میدان مباحثات تازه وارد شد که: «انسان بودن یعنی چه؟» پرسشی که بر شانهِ تعریف دقیق‌تری از نجابت (اصالت‌های شخصیتی، عادت‌ها و توانایی‌های فرد) استوار است. تعریف و تفسیری که می خواهد بگوید برای انسان کامل شدن به چه عناصری نیازمندیم.

نجابت اخلاقی بیشتر از هرچیزی به دیدگاه‌های فیلسوف یونانی ارسطو نزدیک است، به‌ ویژه نظراتی که ارسطو در باره اهمیت دوستی به‌عنوان نشانه ای از رفتار اخلاقی طرح کرده است. از دید ارسطو، شواهد منطقی حاکی از آن است که بشر موجودی اجتماعی است و به همین دلیل، برای دستیابی به یک زندگی کامل، بهتر است در پی تدارک منشِ فراگیری برای جامعه‌ی انسانی باشیم.

چشم‌انداز ایده‌الی که ارسطو ارائه می‌دهد در تعریفی می‌گنجد که او از کلمهٔ «دوستی» دارد. از دید ارسطو دوست کسی است که مقدم بر همه خود را می‌شناسد و فردی است که صادق و شجاع است. کسی که برای دیگران وقت و انرژی می‌گذارد و هم‌زمان به منافع شخصی دیگران هم اهمیت می‌دهد.

از همین جا است که بازگشت به نجابت اخلاقی و آیین و اصولِ «دوستی» برآمده از آن، به نوعی در تضاد با موقعیت آزاد و « فردیت» بشر معاصر قرار می‌گیرد، چون نتیجهٔ تلاش‌های چند صد ساله گذشتهٔ عصر روشنگری و دستاوردهای لیبرالیسم به امکان باشکوه و خجسته «فردیت» میدان زیادی داده است.

 دستاوردهای «فردگرایانه» ‌ی با وجود مفید و موثر بودن شان، با راه‌های ارائه شده توسط «نجابت اخلاقی» برای تهیه زندگی اجتماعی بهتر همسویی ندارد و آن را بر نمی‌تابد. شیوه‌ و منش رفتاری تعیین‌شده در نجابت اخلاقی بر این اصل استوار است که سلامت اجتماع بیش از هرچیز به کمک و همراهی «دیگران» نیازمند است.

بر مبنای این اندیشه و با تکیه بر نظریه‌های ارسطو دربارهٔ دوستی، انسان به‌عنوان حیوان اجتماعی وقتی به آرامش و تعالی دست خواهد یافت که بتواند با دیگران رابطهٔ سالم و ماندگاری داشته باشد. ما موقعی به کشف خودمان می‌رسیم که به شناخت دیگران نائل گردیم و برایشان احساس نگرانی و مسئولیت می‌کنیم.

 حتی اگر در عمل، آزادی‌های فردی تحقق یافته باشد و امکانات و فرصت ها فراهم باشد زندگی در جامعهٔ تو‌سری‌خورده و پر از ناهنجاری‌ها که محور آن نفع فردی و سودجویی است، در ‌‌نهایت از توانایی‌های بشر خواهد کاست.

 فیلسوف معاصر «السدر مکینتایر» به خوبی در کتاب تازه‌اش با عنوان «بعد از نجابت»2 به این نیاز در چارچوب زندگی روزمرهٔ امروزی اشاره‌ می‌کند. مکنتایر اعتقاد دارد که شخصیت انسان در متن زندگی اجتماعی و در شبکه‌های ارتباطی با دیگران شکل می‌گیرد و شکوفا می‌شود و فقط در تعامل با دیگران است که رفتار و منش فرد قوام می‌یابد؛، منش و رفتاری که به سهم خود زمینه‌ساز اجتماعی سالم‌تر است.

 از دید او، بشر فقط از طریق تجربه‌های ناشی از روابط اجتماعی که با دیگران ایجاد می‌کند می‌تواند به تدارک نجابت لازم برای زندگی بهتر اجتماعی دست یابد. به نظر می‌رسد موج تازه‌ای از همیاری و همکاری مبتنی بر نجابت اخلاقی جای خود را با متانت و ضرورت در عرصهٔ پاسخگویی به بحران بشر معاصر باز می‌کند.

 

 

منبع:

Mark Vernon، The Return of Virtue Ethics

 http://www.templeton-cambridge.org/fellows/showarticle.php?article=732

پانوشت‎‌:

۱- virtue ethics

http://www.drury.edu/ess/reason/Aristotle.html

۲- Alasdair McIntyre After Virtue

http://www.bu.edu/cpt/resources/book-reviews/after-virtue-by-alasdair-macintyre

More from ترجمه ونداد زمانی

چرا زن‌ها رابطه‌ی جنسی دارند؟

مدتی پیش خانم سیندی مستون و دیوید باس، که هر دو از...
بیشتر بخوان
  • ناهید

    انتقاد کردن را باید از آنها اموخت. خودشان ازادی فردی برپا کردند و خودشان از ان راضی نیستند

  • نادر راد

    این گفتمان”نجابت اخلاقی” که در برابر لیبرالیسم عنان گسیخته اندام راست کرده است,خود شامل گونه های متفاوتی از تعریف “اخلاق” میباشد. اما فراموش نکنیم که پاشنه آشیل سرمایه داری آنهم از نوع جهانی اش لیبرالیسم می باشد!.

  • الف.

    نجابت اخلاقی؟
    به گمانم منظورتان اخلاق فضیلت باشد
    یعنی تنها در ترجمه عنوان دو خطا دیده می شود، یکی اینکه ترجمه ویرچو نجابت گرفته شده است، حال آنکه این واژه (که البته معانی مختلفی دارد) به فضیلت ترجمه شود بهتر است و گواه این امر خیل کتاب هایی است که در این زمینه ترجمه و تألیف شده از کارهای استاد ملکیان گرفته (مهر ماندگار، راهی به رهایی و …) تا ترجمه سیطره خیر آیریس مرداک یا مجموعه درسگفتارهای سروش دباغ و …
    دوم اینکه ترجمه “Ethics” به صورت صفت البته اشتباهی فاحش است چون از همان s پایان کلمه می شود فهمید که با یک علم یا شاخه نظری مواجهیم.

    • ونداد زمانی

      الف عزیز هم « ویرچیو» و هم «اتیکس» می تواند با کلماتی به غیر از آنکه شما و من ترجمه کردیم نیز به فارسی برگردانده شود. کلمه «ویرچیو» در فارسی بسته به آنکه در کجا و چگونه و در چه ژانری به کار برده شده است تعاریف و مفاهیم مختلفی را می تواند ایجاد کند. زنان و مردان داستانهای سرگرم کنندهِ عاشقانه اگر عاری از «ویرچیو» هستند به تعبیر شما به آنها نمی توان گفت « فضیلت » ندارد بلکه به احتمال زیاد آدمهای هستند که مبادرت
      به فعالیت های سکسی خارج از قرار و مدار جامعه کرده اند.

      ویرچیو» در دوره اشرافیت اروپا در فضاهای مذهبی « تقوا» هم تعبیر می
      شد. برای زنان نشانه پرهیزکاری می توانست باشد و همانطور که گفتم کلمه
      بسیار پر کاربردی است. در درون آن معانی چون « اصالت» «شرافت» « منش» و حتی «
      نجابت» که من بکار بردم نیز نهفته است. البته اینها تعاریفی است که در
      انگلیسی می توان برای کلمه لاتین فوق در نظر گرفت. نمونه ای که شما اشاره
      کردی نیز می تواند کاربرد داشته باشد. بی تردید شما هم بر طبق سلیقه تان مختارید که «بازگشت نجابت اخلاقی » را «بازگشت
      اخلاق فضیلت » ترجمه کنید و در مواردی صحیح تر از برگردان این
      مقاله نیز می باشد

      ممنون از توجه تان

  • در پی فضیلت

    جناب ونداد زمانی. من معمولا نوشته های شما رو میخونم مطالب خوبی مینویسید اما در این نوشته معلوم است با سابقه بحث آشنا نیستید. حق با آقا یا خانم الف است. بله ویرچو در مواردی به نجابت ترجمه میشود اما اینجا از آن موارد نیست. مورد دیگر نام کتاب مکینتایر است که “بعد از نجابت” نیست بلکه “در پی فضیلت” است. فضیلت این نیست که بخواهید هرطور شده انتقاد را رد کنید. منتظر نوشته های خوب دیگرتان هستیم

    • marderooz

      در پی فضیلت عزیز اشاره شما هم درست است. اما فیلم «اشکها و لبخندها» ترجمه مستقیم کلماتی که در انگلیسی هستند نیستند. شما مطمئن باشید که به تعداد همه انسان هایی که دست به ترجمه می زنند تبدیل کلمات اصلی به زبان دیگر وجود دارد. مرسی از توجه شمت