دوران سپری شده سبیل

در بعضی از ادوار تاریخ سبیل تا آن اندازه قدر و قیمت داشت که به دارندگان سبیلهای کلفت و پرپشت باج مخصوصی بنام «باج سبیل» از طرف رعایا و طبقات پایین داده می‌شد. برخی از سلاطین و رجال و سرداران عالم از سبیل خوششان می‌آمد و معتقد بودند که سبیل هر قدر پر پشت و متراکم باشد بر ابهت و سطوت صاحب سبیل افزوده می‌شود و از چنین کسی بیشتر حساب می‌برند به همین جهت بعضی از آنان سبیلهایی را دوست داشته‌اند که تا بناگوش ادامه پیدا کند.

در عصر صفویه بازار سبیل رونق یافت و سلاطین صفویه به علت انتساب به شیخ صفی الدین اردبیلی چون خود را اهل عرفان و تصوف می‌دانستند و به همین سبب لقب مرشد کامل را اختیار کرده بودند؛ لذا غالباً سبیلهای چخماقی و کلفت می‌گذاشتند و مریدان و پیروانشان را نیز به این امر تشویق می‌کردند.

کسانی که سبیلهای بلند و چخماقی داشتند، ناگزیر بودند همه روزه چند بار به نظافت و آرایش آن بپردازند، زیرا اگر تعلل و تسامح می‌ورزیدند سبیل‌ها آویزان می‌شد و آن هیبت و زیبایی که انظار دیگران را به خود جلب نماید از دست می‌داد.

سبیل پر پشت و متراکم وقتی به هم پیوسته می‌شد و جلا پیدا می‌کرد که آن را چرب می‌کردند و با دست مالش می‌دادند. آنهایی که قدرت و تمکن مالی کافی نداشتند، خود به این کار می‌پرداختند، ولی سران و ثروتمندان افرادی را برای سبیل چرب کردن داشتند.

کار «سبیل چرب کن» این بود که در مواقع معین که صاحب سبیل مهمانی رسمی داشت و یا می‌خواست به مهمانی برود، دست بکار می‌شد و با روغن مخصوصی سبیل را جلا و زیبایی می‌بخشید. بدیهی است که اگر از عهده سبیل چرب کردن به خوبی بر می‌آمد، صاحب سبیل مشعوف و خرسند می‌شد و در این موقع سبیل چرب کن هر چه می‌خواست از طرف صاحب سبیل برآورده می‌شده است.

  mustache-3mustache-4 mustache-5 mustache-6 mustache-7 mustache-9 mustache-10 mustache-11mustache-1

 

شادروان عبدالله مستوفی در کتاب «شرح زندگانی من» راجع به «چرب کردن سبیل» مظفرالدین شاه چنین می‌نویسد: «مظفرالدین شاه در سفر اروپا مردی را به اسم ابوالقاسم خان همراه خود برده بود که در مواقع معین سبیل او را چرب می‌کرد و جلا می‌داد. وقتی سبیل شاه چرب می‌شد و از زیبایی و ابهت آن به طرب می‌آمد، اطرافیان موقع را مغتنم شمرده، هر تقاضایی داشتند می‌نمودند؛ زیرا می‌دانستند او سر کیف است و مسلماً تقاضایشان را بر خواهد آورد.» به این ترتیب بود که اصطلاحات: سبیلش را چرب کن، سبیل کسی را چرب کردن، سبیلش چرب شده، و امثال آن مرسوم شد و کم کم رایج گردید.

بهمنکده

 

 

 

More from سعید داورپناه

نظر یک فیلسوف در باره انتخاب شغل

اتفاق نسبتا جدیدی در تاریخ اجتماعی بشر افتاده است که باعث شد پیدا...
بیشتر بخوان
  • Seema

    خیلی کارهاتون جالبه

  • Mazdosht

    هنوز سبيل به عنوان بخشي از هويت شرقي حتا هويت آييني جايگاه خود ا حفظ كرده است . مثلا در آيين اهل حق كه بيشتر بين كردهاي لالش عراق و اورامانات ايران رايج است فردي كه به اين مسلك تعلق دارد هرگز حق ندارد به سبيل خود دست بزند و حفظ سبيل از اولويت هاي ديني ست. در مسجد سليمان و بين طايفه ي سشني ها نيز مردها را از تراشيدن سبيل پرهيز ميدهند. به اعتقاد من اينها ريشه در آيين هاي كهن ايراني دارد . يكي از مواردي كه از ممد پيامبر اسلام نقل شده اين است كه آنها ( مجوس ها ) سبيل ميگذارند پس شما ريش بگذاريد

    • مجله مرد روز

       مزدوشت عزیز سپاسگزاریم از افزودن اطلاعات مفید به مقاله.

    • دوست عزیز طایفه اهل حق هورامی نیستند. تنها ارتباط بین هورامی ها با دوستان اهل حق اینه که مزار پیشوای اهل حق در هورامانات قرار داره.

  • فیلمرو

    اون قسمت باج سبیلش رو اشتباه اومدی برادر من!
    طبق این قانون که هر سبیل کلفتی قلدر نبوده و هر قلدری سبیل کلفت نبوده
    طرف قلدر بوده و این اصطلاح و اصطلاح چرب کردن سبیل رایج بوده اون دوران و نشان قلدریش سبیلش حال کلفت یا ناسور!

    • ونداد زمانی

       فیلمرو عزیز این متن عاریه ایی است و از منبعی که در پایین مقاله درج شده گرفتیم. در منبع اولیه اشاره شده بود که از فرهنگستان ان را کسب کردهاست. مرسی از تذکر و عنوان این حقیقت که همیشه نعابیر و نگاه های متفاوت وجود دارد.

  • Nader22

    گفتم غم تو دارم، گفتا سیبیل باباش می چرخه
    گفتم که ماه من شو، گفتا اگر بچرخه
    —-
    مطلب جالبی بود، دست مریزاد و خسته نباشید

  • 33

    جای سبیل داش مشدی های ایرانی خالی است

  • None

    Mr Vandad Zamani tries very hard to write or gather interesting articles but unfortunately he doesn’t have the solid background knowledge necessary for a writer. He needs to read more, and read books not just Internet stuff because internet is full of junk.

    • marderooz

      مرسی از کامنت و توجه شما… قرار این مجله، ناشناس عزیز همین است که می بینید. اگر برای شما سطحی و غیرقابل قبول است مطمئن هستیم که می دانید صدها مراکز و منابع که بتواند نیازهای شما را تامین کند وجود دارد. شما به حرمت تشخیص خودتان اجازه دهید انواع روزنامه نگاری وجود داشته باشد.